Als een filmploeg zich 65 miljoen jaar terug in de tijd waagde...
zouden ze tussen de dinosauriërs terechtkomen.
Ze zouden unieke beelden maken...
van een tijd toen reptielen op aarde heersten.
Beelden die we nooit hadden gedacht te zullen zien.
Dat is precies wat de makers van de serie Walking wiih Dinosaurs wilden.
Een weergave van een verloren wereld zoals die echt is geweest.
Heel mooi, bedankt. Maar er is nog één kleinigheid.
De jongen waren nog niet zover, dus als het even opnieuw kan...
Ons doel was om die tijd weer tot leven te brengen...
zodat de kijker een idee krijgt van hoe het geweest is.
Er wandelden dieren over onze eigen planeet...
die enorm waren en totaal anders dan wat we nu kennen.
De tijd van de dinosauriërs was enorm boeiend.
De serie kon alleen gemaakt worden...
door de dinosauriërs en hun wereld weer tot leven te wekken.
Het enige probleem was dat dinosauriërs heel erg dood zijn.
Ik weet niet wat het is. Ik denk een stukje schedel.
Ze verdwenen en lieten maar weinig sporen na van hun bestaan.
Hoe kunnen we dan ooit het dier herontdekken zoals het leefde?
Het is een quadratojugale.
Het bot achter het oor dat naar het kaakgewricht loopt.
Te gek, we weten wat het is.
Gelukkig zijn paleontologen al 150 jaar bezig...
om het gedrag dat achter de botten schuilt te onthullen.
Zoals Peter Larson. Hij graaft een tyrannosaurus op in South Dakota.
Vroeger wilden paleontologen weten hoe de botten bij elkaar pasten...
en probeerden ze dan te classificeren.
Nu proberen we te reconstrueren hoe de dieren waren toen ze leefden.
Achter elk botje zit een verhaal.
We onderzoeken hoe de botten op elkaar aansloten...
de mechanica van het dier, die ons ook over z'n gedrag vertelt.
We onderzoeken alles wat we bij het fossiel vinden.
Botten van andere dieren, andere tyrannosauriërs...
of van hun prooi.
Dat zijn allemaal aanwijzingen over hun gedrag.
Paleontologen zouden ons dan ook stap voor stap begeleiden.
Om te beginnen bij het maken van de dieren.
We waren niet de eersten die poogden dinosauriërs te reconstrueren.
Maar we konden lering trekken uit eerdere pogingen.
Dit is het Crystal Palace-park in Londen.
Deze beelden herinneren ons aan de fouten uit het verleden.
In de 19e eeuw had men weinig aanwijzingen.
Wat botten en tanden. Op basis daarvan maakten ze deze dieren.
Logisch dat ze wat fouten maakten.
De vorm van de kop klopt niet.
Bijvoorbeeld op de snuit zit deze grote hoorn...
zoals bij de neushoorn. Dat is helemaal fout.
We weten nu dat die hoorn een doorn op de duim was...
waarmee het dier zich verdedigde.
Opvattingen veranderen.
Er werden later veel completere skeletten gevonden...
die ons meer inzicht gaven in de vorm die de dinosauriërs hadden.
In de jaren '20 zagen dinosauriërs er meer zo uit.
Voor die tijd een enorme prestatie, maar de dieren klopten nog niet erg.
De brontosaurus had een stijve nek en de tyrannosaurus stond niet rechtop.
In de jaren daarna zijn nog veel meer skeletten ontdekt...
en werden museumstukken steeds nauwkeuriger.
Men moest de dinosauriërs dus baseren op vervolmaakte skeletten.
Modelbouwers moesten toen de dieren opbouwen vanaf het geraamte.
Ik denk dat de gereconstrueerde vorm van veel dinosauriërs aardig klopt.
De wetenschap is nu ver genoeg om ons de elementaire vorm te geven.
Maar er was natuurlijk meer nodig.
Ze hadden ook huid, schubben, kleur, ogen en van alles en nog wat nodig.
Kon een hoop botten ons helpen?
Botten zijn een begin. Neem de schedel van een iguanodon.
De botten geven je aanwijzingen over hoe je ze met vlees kunt bedekken.
Achter op de kaak zie je een opvallend uitsteeksel.
Je kunt erop zien hoe de spieren vastzaten en hoe de kaak werkte...
dus daar kun je het vlees invullen.
Voor in de kaak is een gedeelte zonder tanden.
Een ruw oppervlak met kleine openingen voor bloedvaten.
Je kunt zien dat daar een hoornige bek zat waarmee hij kon eten.
Soms vind je een huidafdruk. Deze is van een iguanodon.
Je ziet fijne schubben zoals die van een hagedis. Dus de huid was soepel.
Over één ding kon slechts gespeculeerd worden.
Kleur zullen we bij de meeste dinosauriërs nooit vinden.
Tot dusver is er geen pigment bekend dat bewaard is gebleven.
Het is niet onredelijk om te denken...
dat dinosauriërs kleuren gebruikten in vele aspecten van hun gedrag.
Het kan dus geen kwaad om kleuren te introduceren.
Als je dat toevoegt aan de vleesstructuren...
kun je je een beeld vormen van hoe een dinosauriër eruitzag.
Toen de dieren klaar waren...
moest een plek gevonden worden waar ze konden leven.
Als we botten opgraven, zijn we ook geïnteresseerd in hun leefomgeving.
Dus we proberen ook andere dingen te verzamelen.
Zo vinden we fossiele bladeren.
Zoals je ziet, zit dit nog gedeeltelijk in het gesteente.
In het lab kunnen we het blootleggen en goed identificeren.
Sommige bladeren of fossiele planten kunnen we meteen identificeren.
Deze sequoia-kegel herken je direct.
Behalve sequoia's, of mammoetbomen...
vinden we araucaria's of apenbomen bij deze botten.
Daardoor weten we dat het klimaat toen veel warmer was.
Het vroor 's nachts niet. In de winter vriest het soms 45 graden.
Dat was 65 miljoen jaar geleden niet zo. Het was een warm klimaat.
Er moesten dus plekken komen waar dinosauriërs zich thuis voelen.
Maar die zijn tegenwoordig moeilijk te vinden.
Het was een nachtmerrie om locaties te vinden.
En de belangrijkste reden was het gras.
In de tijd van de dinosauriërs was er geen gras. Nu groeit het overal.
AI vind je de mooiste boom, er is altijd gras onder.
Je hebt kale grond nodig, maar je vindt gras.
Toch bestaan er nog wel geschikte plekken.
De filmploeg reisde naar de verste uithoeken van de wereld...
waar locaties zijn die eruitzien als in de tijd van de dinosauriërs.
Een landschap uit het Trias van 220 miljoen jaar geleden...
vond men in het onherbergzame Nieuw-Caledonië.
Een jurassisch landschap werd gevonden in de bossen van Californië.
En de lavavelden van Chili kwamen goed overeen...
met het Krijt van 65 miljoen jaar geleden.
We filmen een tyrannosaurusmoeder die haar jong voert.
De tyrannosaurus leefde aan het eind, niet langer dan 2 miljoen jaar.
Voor de opnamen zijn we naar Chili gegaan.
Dit is ideaal, want hier groeit de nothophagus...
die in de tijd van de dinosauriërs opkwam...
en daarachter een prachtig araucaria-bos.
De araucaria is nog veel ouder. Een ideale combinatie.
Bovendien is dit een oude asvlakte van een nabijgelegen vulkaan...
waar geen gras groeit.
Precies de goede achtergrond voor de tyrannosaurus.
Kun je verder naar voren buigen?
Nu de ogen.
Op elke reis werden elektronische animatiemodellen meegenomen.
Dit is een jonge tyrannosaurus met op afstand bestuurde neusgaten.
Heel zacht drukken en de neusgaten flink bewegen.
Nu jij, Andy. Je aarzelt een beetje.
Dichterbij. Snuiven.
Achteruit. En weer ernaartoe.
Ze werden gebruikt voor alle close-ups.
De grote kop is die van de moeder.
En weer weg.
Nog een keer. Dat was een beetje te aarzelend.
Wees wat zelfverzekerder. Hou die onderkaak stil.
Kom naar voren met een doelbewuste beweging en duw.
Nu jij, Andy.
Je kijkt, ruikt een beetje. Je kijkt omhoog en trekt je terug.
Heel goed. Trek je terug.
De animatiemodellen waren onderdelen en geen complete dieren.
Die moesten nog tot leven komen. Dat was de volgende stap.
Sta alsjeblieft even stil.
Het wordt een enorme klus.
We moeten dieren doen herleven die 65 miljoen jaar niet gelopen hebben...
en iedereen wijsmaken dat ze op stap zijn met dinosauriërs.
Het werk van de modelbouwers kreeg een nieuw leven. In de computer.
Zo moesten van top tot teen gescand worden met een laser...
om van het fysieke model een virtueel model te maken.
Ze moesten leren lopen, rennen en zwemmen en sommige zelfs vliegen.
Hoe zou bijvoorbeeld de ongelooflijke pterosauriër moeten vliegen?
Hoe kwam een reptiel met een vleugelwijdte van 12 m van de grond?
Dit was een van de vragen die de paleontologen werd voorgelegd.
Hoe kon zo'n enorm dier vliegen? Hij lijkt zo log, maar schijn bedriegt.
Die enorme kop weegt vrijwel niets.
Het hele dier woog maar enkele tientallen kilo's.
Ze konden zo goed vliegen dankzij de bouw van hun botten.
Het geraamte is zeer licht.
De botten waren hol en vermoedelijk gevuld met luchtblazen.
Ze waren zo gebouwd dat ze bestand waren tegen de kracht van de wind.
Het hele skelet was dus zeer licht maar ook zeer sterk.
Daarom konden ze zo goed vliegen.
Er kwamen allerlei paleontologen...
die ons vertelden hoe dinosauriërs zich voortbewogen...
hoe lang hun botten waren en wat hun beperkingen waren.
Als je de scapula op de voorpoot laat bewegen...
zijn de verbindingen even lang. Zo kun je het doen.
Ze zeiden: Deze dinosauriër tilt z'n kop niet verder op dan 20 graden.
Van daaruit kun je hier uitkomen.
Ze zeiden: Dat dier kan niet rennen. Hij zou vallen en z'n poten breken.
Ze zullen een beetje sjokken. Niet rennen als windhonden.
Ten slotte moeten de animators het afmaken, want ze weten niet alles.
Dat ontdek je alleen door ze te animeren. Jullie hebben het opgelost.
Zo werd de kennis in praktijk gebracht...
en de dieren kwamen poot voor poot in beweging.
De pterosauriër vloog al gauw.
Aanvankelijk nogal onbeholpen, maar hij zou het gauw doorkrijgen.
Andere dieren waren lastiger.
Een tyrannosaurus laten lopen valt niet mee...
want het is een soort vogel van 5000 kilo.
Het gewicht rust op z'n voeten...
en ik moet z'n voeten en enkels samendrukken en uitrekken...
zodat hij zwaar lijkt.
Hij heeft zwempoten. En er is geen dier op aarde dat zo zwemt.
We moeten het zelf uitdenken.
De achterpoten van de stegosaurus zijn langer dan z'n voorpoten.
We moeten iets bedenken om de voorpoten toch iets te laten doen.
De diplodocus is lastig omdat hij zo groot is.
De staart is enorm en de nek ook.
Het wordt moeilijk om die op elkaar af te stemmen.
Geen van deze dieren leeft nog...
en geen enkel bestaand dier beweegt zich als een dinosauriër.
Dieren hebben nu een heel ander skelet.
We kijken eerst naar echte in het wild levende dieren.
Hoe beïnvloeden hun levenswijze en lichaamsvorm hun bewegingen?
Dan kijken we naar de dinosauriërs en hun omgeving...
en proberen te raden hoe dat bij hen ging.
Het is een primitieve vorm van motion-capture.
Voor de bewegingen van de diplodocus bestudeerde men olifanten.
Paleontoloog en sauropode-kenner Kent Stevens stond hen bij.
Ik had veel meer zijdelingse bewegingen verwacht.
Hun gang was vermoedelijk net zo, maar ze liepen vast minder vloeiend.
Omdat ze kleiner zijn? -Nee, omdat ze intelligenter zijn.
Een sauropode was zeker vijf keer zo zwaar...
maar de hersenen waren maar zo klein.
Die waren niet in staat zo'n mooi dansje te coördineren.
Dus de beweging van de ledematen klopt wel...
maar niet de snelheid en souplesse.
We moeten uitzoeken hoe ze hun gewicht naar achteren trekken.
Als ze stopt, houdt ze haar knieën recht.
De poten zijn een soort zuilen en de gewichtsverdeling lijkt me in orde.
Gewapend met deze gegevens konden ze de diplodocus laten bewegen.
In de animatie zie je dat ze altijd drie poten op de grond hebben...
om hun gewicht te verdelen.
Andere dieren waren nog koppiger.
Pterosauriërs laten vliegen viel wel mee...
maar ze laten lopen was een hele opgave.
Vreemd genoeg is dit een pterosauriër op de grond.
Hij moet z'n vleugels helemaal ombuigen om te kunnen lopen.
Zo lijkt hij in geen enkel opzicht op een bestaand dier.
We zijn maar uitgegaan van een oude man op krukken.
Sorry, dat ziet er niet echt uit.
Dit wordt niks. Ik denk niet dat er ooit iets zo heeft gelopen.
Er is geen evenwicht.
Wieg wat met je lichaam.
Op deze manier? -Ja, dat is het.
Dat is het.
Zo is het goed. -Ja, veel beter.
Hij is klaar en we zijn tevreden.
We hebben hem parallel laten lopen, laten springen.
Allerlei manieren...
maar deze wisselgang, achterpoot, voorpoot, werkt goed.
Ik heb hem een groter bereik gegeven met z'n schouders en wervelkolom.
Zo kan hij vooruitzwenken om de korte voorpoten te compenseren.
De liopleurodon gebruikt afwisselend z'n zwempoten.
Het is een efficiënte beweging die energie bespaart.
Als de achterpoten naar beneden gaan, gaan de voorpoten naar boven.
Zo kwam het ene model na het andere tot leven.
Zelfs de paleontologen staken hier wat van op.
Door het werk met de animators...
zag ik m'n skeletreconstructies bewegende dieren worden.
Ik moest nadenken over hoe de botten ten opzichte van elkaar bewegen.
Dat is wat deze animatieprogramma's ons hebben opgeleverd.
Ze brengen de dieren meer tot leven dan ik dacht.
De filmmakers hebben met hun computer- en fysieke modellen...
de paleontologen wat geleerd. Ze lieten zien wat wel en niet kan.
Ik ben blij dat we elkaar wat hebben kunnen leren.
Als ik actie zeg, komt de sauropode erin. Blijf lopen.
Tot dusver hadden de dinosauriërs niet echt bestaan buiten de computer.
Er was dan ook fantasie nodig om ze te filmen.
De dinosauriërs lieten het zware werk aan de mensen over.
Pootafdrukken, stofwolken en opspattend water.
Elk contact met de werkelijke wereld moest worden gesimuleerd.
De dinosauriërs zouden rondlopen in de sporen die voor ze gemaakt waren.
Dat werd de volgende fase.
We hebben hier een achtergrond- opname in een bos in Chili...
waarbij de zon door de bomen schijnt.
Daar zetten we de in de computer gemaakte tyrannosaurus in.
Daar is hij tegen een zwarte achtergrond.
Ik leg hem nu over de Chileense achtergrond...
maar er is nog geen wisselwerking.
Hij breekt het licht niet, er is geen schaduw. Dat doen we hierna.
Het is niet alleen samenvoegen. We moeten heel wat trucs uithalen.
Welkom bij fase twee. Dit is de dinosauriër.
We hebben z'n kleur aangepast en hem een schaduw gegeven.
Maar het is nog niet af. Er zijn nog wat laatste aanpassingen nodig...
zoals de breking van het licht als hij erdoorheen loopt.
En hij moet achter de bomen in de verte verdwijnen.
Zo kwamen de dieren terug waar ze thuishoorden.
Stuk voor stuk werden ze teruggezet...
in een wereld van 65 tot 220 miljoen jaar geleden.
Je kunt de dieren wel vrijlaten, maar hoe houden ze zich in leven?
De reusachtige sauropoden waren enorme vreetmachines.
Vroeger nam men aan dat ze zulke lange nekken hadden...
om van de boomtoppen te kunnen eten.
Maar in het geval van de diplodocus ligt dat anders.
Dat ontdekte Kent Stevens toen hij de beenderen van de nek bestudeerde.
Toen ik een computermodel maakte van de diplodocus...
en de botten samenvoegde, ontdekte ik twee dingen.
De nek kwam bijna recht uit de schouders...
en de diplodocus kon z'n nek niet verder optillen dan zo.
Er was dus geen sprake van de bekende zwanenhals.
De diplodocus kon dus laag bij de grond grazen...
en als een stofzuiger de planten pakken.
En dus eet onze diplodocus niet van de boomtoppen.
Vervolgens leerde Kent op locatie een jonge diplodocus hoe het moest.
Probeer een hap te nemen en trek die kant uit.
De slijtagesporen zitten buiten op de tanden.
Heb je wat? Probeer het nog eens.
Dat is een flinke hap. Mond open.
De slijtage zit aan de buitenkant, dus de vraag blijft:-
Hoe deden ze het?
Naar voren. Doe z'n bek ver open.
Oké, trek omhoog.
Zo lukt het echt.
Laat maar los. Hoeveel heeft hij te pakken?
Buig voorover.
Hou z'n bek boven de paardenstaarten en geef een ruk omhoog.
Heel goed.
Paleontologen kunnen op nog een wijze uitzoeken wat dinosauriërs aten.
Maar je moet weten waar je naar moet zoeken.
Karen Chin weet wat ze zoekt.
Mensen vinden het soms raar dat ik fossiele mest onderzoek...
maar het geeft ons een uniek inzicht in die wereld.
In Montana, waar Karen fossiele mest zoekt...
zwierf 76 miljoen jaar geleden een grote kudde dinosauriërs rond.
Er liggen hier veel botten en ook hun mest is bewaard gebleven.
Dit zijn coprolieten, fossiele mest van dinosauriërs.
Ze zitten vol plantaardige deeltjes.
Deze gangen zijn van mestkevers die mest begroeven voor hun larven.
Als ik coprolieten onderzoek...
Leg ik een heel dun plakje onder de microscoop.
Dat zwarte materiaal bestaat uit stukjes hout van naaldbomen.
Deze planteneter, vermoedelijk een hadrosauriër, at dus naaldbomen.
Ze aten ook andere dingen, maar dat aten ze op dat tijdstip,
Ze zijn interessant omdat ze ons een beetje inzicht geven...
in wat dinosauriërs aten.
Bovendien geven ze ons een idee...
van hun relaties met andere organismen in het ecosysteem.
Hoewel er genoeg dinosaurusmest te vinden is...
moest er voor de serie verse mest worden gemaakt.
We geven u graag het recept.
Zaagsel, een beetje stijfsel, water...
en heel wat inspanning.
Dinosauriërpoep, goed spul.
Altijd een perfecte vlaai.
Uitzoeken hoe vleeseters aten vereiste een andere aanpak.
Hun voedsel groeide niet aan bomen. De vraag is: Hoe jaagden ze?
Om dat uit te vinden moet je hun lichaam bestuderen.
Althans, dat zeggen de paleontologen.
Vleeseters hadden uiteenlopende leefwijzen.
Dat kun je zien aan hun voorpoten, achterpoten en kop.
Er is veel variatie in bouw en in manieren van leven en jagen.
Tot de dieren die tot leven werden gewekt, behoorden de raptors...
die in het Krijt in allerlei formaten voorkwamen...
maar dezelfde lichaamsbouw hadden, waaruit blijkt hoe ze jaagden.
Het ware slimme, kwieke roofdieren met een grote bek...
maar nogal gewone tanden.
Ze hadden lange voorpoten en scherpe klauwen voor en achter.
Het was een heel apart soort roofdier.
Ze schoten op hun prooi af als een cheeta...
en sprongen met hun lange poten op hun rug.
Ze sloegen toe met hun klauwen, grepen ze vast met hun voorpoten...
scheurden de huid open en werkten zich bijtend naar de nek toe.
Het dier verzwakte door bloedverlies en stierf door een beet in de nek.
De tyrannosaurus had zeer zware achterpoten...
die 6000 kilo moesten torsen.
Maar het waren niet de poten van een dier dat lang kon rennen.
De voorpoten zijn zielig klein. Hij kon amper z'n kin krabben.
Het is een raadsel welk nut ze überhaupt hadden.
De echte wapens van de tyrannosaurus zaten in z'n kop.
Daarmee sloeg hij dodelijk toe.
Hij besloop z'n prooi, opende z'n kaken en verzwolg het dier.
Deze tanden dringen door de huid, rukken het vlees los...
en verbrijzelen de botten. Hij was een echte killer.
We hebben zelfs resten van wat ze aten.
De universiteit van Montana bezit een heupbeen van een triceratops...
dat laat zien wie hem verslond. Paleontoloog Greg Erickson legt uit.
Het interessante is dat dit exemplaar vol zit met tandafdrukken.
Een stuk of tachtig. Hier zien we er een paar.
Een paar langs de wervelkolom. Hier zit een diepe.
Door de omvang van de tanden...
vermoeden we dat een tyrannosaurus deze triceratops heeft verslonden.
Om dat te verifiëren...
hebben we dezelfde was gebruikt als tandartsen.
Je mengt het en duwt het in de tandafdruk...
waarvan we een afgietsel willen hebben.
De was is in vijf minuten hard, dus we weten zo wie het gedaan heeft.
Dit heupbeen diende als inspiratie voor een scène in het programma.
Eerst werd een triceratops gefilmd die werd verslonden.
Het etende dier wordt later toegevoegd.
Daar komt hij.
En kijk eens aan.
We hebben de dader.
Het afgietsel van de tandafdruk lijkt sprekend op een tyrannosaurustand.
Let op de verhoudingen.
Zo kun je de gezaagde rand aan de achterkant zien.
Dit bewijst dat de tyrannosaurus zich ook voedde met triceratopsen.
Greg Erickson ontdekte nog meer over de eetgewoonten...
van de dinosauriërs die weer tot leven werden gewekt.
Dit exemplaar vertelt ons veel over het eetgedrag van de tyrannosaurus.
Uit deze gaten blijkt dat hij dwars door vlees en bot heen beet...
en die dan met z'n volle gewicht naar achteren trok.
Zo kon hij het halve bekken van de triceratops wegrukken...
waarbij hij ook stukjes bot verzwolg.
De tyrannosaurus was de grootste vleeseter. Hij vrat wat hij wilde.
De botten van andere tyrannosauriërs geven interessante dingen te zien.
In de schedel van Stan...
een tyrannosaurus die verderop werd gevonden...
zien we een gat in het achterhoofd.
Dit is de bovenkant waar de grote nekspieren vastzitten.
En de tand van een tyrannosaurus pas precies in het gat.
Er is een groot stuk bot vanaf gesplinterd.
De wond is geheeld, dus dit gebeurde toen hij leefde.
In de buurt van dit exemplaar vonden we de tyrannosaurus Steven.
Bij Steven waren de wervels in tweeën gebeten.
De doornen waar de T-bone steaks vastzitten...
waren afgebeten en verdwenen.
Dus tyrannosauriërs vochten niet alleen met elkaar...
maar doodden en verslonden elkaar soms ook.
Planteneters moesten zich kunnen beschermen.
Gepantserde dinosauriërs hadden een ingebouwde afweer.
Andere vegetariërs hadden dat niet. Hoe moesten zij zich verdedigen?
We vinden het antwoord op een fossiel strand in Colorado.
In 100 miljoen jaar is het strand rechtop komen te staan...
maar de sporen zijn nog zichtbaar.
Dit zijn afrukken van een iguanodon, die op vier poten liep.
We zien de achterpoten en de kleine voorpoten.
Het dier liep ongeveer als een hond of een paard.
Het was voor hem veel makkelijker, want hij was veel groter.
Maar we kunnen meer ontdekken dan alleen hoe het dier liep.
Deze hele helling zit vol sporen.
En veel van de sporen lopen in dezelfde richting.
100 miljoen jaar geleden moet hier een kudde hebben gelopen.
Dat gold niet alleen voor iguanodonten.
Er zijn aanwijzingen dat veel planteneters in kudden leefden.
Maar één planteneter had een heel andere strategie.
Vroeger dacht men dat de rugplaten van de stegosaurus...
dienden om hem af te koelen.
Door er bloed in te pompen werd de overtollige warmte afgegeven.
Aanwijzingen hiervoor zijn op de platen zelf te vinden.
Uit de groeven blijkt dat ze bedekt waren met bloedvaten.
Nu zijn er ook andere theorieën.
Ik heb een alternatief bedacht.
Door het bloed werden de platen rood...
wat een rol kan hebben gespeeld bij de afweer.
Stel dat een allosaurus in het bos een stegosaurus tegenkomt.
De stegosaurus laat z'n zijkant zien en vergroot de bloedtoevoer.
Plotseling worden de platen roze.
Als de allosaurus nadert, zwaait de stegosaurus met z'n staart.
Nu ziet hij er groter en gemener uit dan de allosaurus dacht.
In de serie komt ook de torosaurus voor.
Hij hoorde bij een groep dinosauriërs met een grote kraag op hun kop.
Die zien eruit als enorme schilden.
Lange tijd werd aangenomen...
dat deze schilden een rol speelden bij de afweer.
Maar in Walking wiih Dinosaurs zul je dit niet tegenkomen.
Want, zegt Peter Dodson, die theorie is klinkklare onzin.
Het idee dat de kraag de dinosauriërs beschermde, klinkt aantrekkelijk...
maar als je goed kijkt, is dat niet vol te houden.
Moet je die grote gaten zien. Wat voor bescherming biedt dat?
De gaten waren bedekt met huid, maar die was heel dun.
Ik denk dat de mannetjes de kraag gebruikten...
als ze om een wijfje vochten.
De kraag diende voor de hofmakerij, als de staart van een pauw.
Hij was waarschijnlijk fel gekleurd...
wat een opwindende aanblik voor het wijfje moet zijn geweest.
De mannetjes vochten met elkaar om het recht om te paren.
Ze staken hun hoorns in elkaar en vochten en duwden.
En de sterkste hield het langste vol en won zo het recht om te paren.
Net zoals herten en antilopen vechten om het recht om te paren.
Dit geeft ons een goed idee van de biologie van gehoornde dinosauriërs.
Parende tyrannosauriërs.
Waarschijnlijk ging dat ongeveer zoals bij krokodillen.
Hun cloaca's moesten tegen elkaar liggen.
Dat is de opening waardoor ze alles doen, en die ligt onder de staart.
Het mannetje moest z'n staart onder het wijfje duwen...
en haar staart moest opzij om de penis toegang te bieden.
Dat moet een heel schouwspel zijn geweest, want ze waren enorm.
Ze moesten rustig aandoen, anders konden ze nogal wat botten breken.
Hij legt veel gewicht op haar rug.
Ja, en z'n poten moeten gespreid zijn. Daarvoor moet hij erg lenig zijn.
Dat ze het voor elkaar kregen.
Bij Sue, een van de wijfjes die we vonden...
was de staart platgedrukt, alsof erop was gestaan.
De drie vergroeide staartwervels zijn misschien het gevolg van een paring.
Het onvermijdelijke bleef niet lang uit. De dinosauriërs begonnen te paren.
Het gevolg daarvan kennen we allemaal.
Er zijn eieren gevonden van tal van dinosauriërs.
Maar ze zijn nooit groter dan een voetbal.
Zelfs niet bij dinosauriërs die 40 meter lang werden.
We moesten erachter zien te komen hoe ze werden gelegd.
Zo was de diplodocus bepaald niet lenig...
en kon hij niet dicht bij de grond komen.
Hoe zorgde ze dat haar eieren niet braken?
In de serie moest een oplossing worden bedacht.
Daarom werd een toestel gebouwd om eieren te leggen.
Persen. Goed zo.
Ga door.
Persen, persen.
Het is een zware bevalling. Het ei zit klem in de buis.
Hij wil er nog niet uit.
Dit is een ovipositor of legbuis.
Sauropoden zijn enorm en leggen harde eieren.
Ze moeten een manier hebben gehad om te voorkomen dat ze braken.
Dit is een mogelijkheid. Een gespierde buis, zoals die van een schildpad...
waarmee de eieren in een kuil werden gelegd...
om ze vervolgens te begraven.
Het ziet er obsceen uit, maar het is maar giswerk.
Het is een jongetje.
In het water ging het anders.
Dit fraaie fossiel van een ichtyosaurus komt uit Duitsland.
Het is een wijfje waarbij het jong nog half in het geboortekanaal zit.
Dit bewijst dat de ichtyosaurus levende jongen baarde...
en dat ze met de staart naar voren ter wereld kwamen.
Zo'n geboorte werd nauwkeurig gereconstrueerd.
Oké, klaar voor de geboorte.
Paul, laat de staart bewegen.
Draai je om.
En trek harder.
De dinosauriër was weer tot leven gewekt...
en had een nieuwe generatie ter wereld gebracht.
De oude werelden die werden gefilmd...
werden opnieuw bevolkt door allerlei uitgestorven dieren...
en zo kregen we een rijkdom terug...
waarvan we dachten dat hij voorgoed verloren was.
Bij het maken van dit programma werden geen dinosauriërs gekweld.
Wie het moeilijkste was om mee samen te werken?
De animators, absoluut.
Achtervolg deze dinosauriër, achtervolg die dinosauriër.
Alsof we niet weten wat acteren is. Zo vernederend.
Nederlandse ondertiteling bewerkt door : Billie Turf